subskrybuj: Artykuły | Komentarze

Czeki w czasach nowożytnych

Konto w banku byłoby mało użyteczne, gdyby nie czeki. To ten wynalazek pozwolił na rzeczywisty obrót bezgotówkowy. Oto jego nowożytna historia.

Jest 16 lutego 1659 roku. W Londynie, na kawałku papieru podpisują się dwaj panowie. Ich nazwiska to Morris i Clayton. Wypisany przez nich czek nie zostaje zniszczony. Istnieje do dzisiaj, jako jeden z najstarszych zachowanych dokumentów tego rodzaju.

czek bankowy

Z pewnością obaj dżentelmeni nie byli pierwszymi, którzy używali tej formy rozliczeń. Z pewnością konto w banku miało przed nimi wielu innych. Siedemnasty wiek jest bowiem czasem, w którym następuje gwałtowny rozwój bankowości. Zarówno w Anglii jak i w niedalekich Niderlandach. Rozpoczyna się nowożytna era gospodarowania. Oparta w dużej mierze na obrocie bezgotówkowym.

O ile czeki używane przez panów Morrisa i Clayton są jeszcze wypisywane ręcznie, to już niespełna sześćdziesiąt lat później pojawiają się drukowane formularze gotowe do wypełniania. Dzięki nim można obciążyć konto w banku jeszcze łatwiej. Wypuszcza je na rynek Bank of England. Już wtedy bankierzy zdają sobie sprawę z ryzyka, jakim są fałszerstwa. Pierwsze gotowe czeki drukowane są na specjalnym papierze, do którego dostęp ma tylko bank.

Kilkadziesiąt lat później, około 1770 roku, okazuje się, że same czeki nie wystarczą. Konto w banku ma coraz więcej osób, a i samych banków przybywa. Potrzebne są instytucje, które będą wspierały rozliczenia między poszczególnymi rachunkami. Pierwszy dom clearingowy powstaje w tawernie przy Lombard Street w Londynie. To tam spotykają się kasjerzy rozliczający dzienne transakcje. Wymieniają się czekami, zapisują sumy i uzupełniają odpowiednie konto w banku. W efekcie, zamiast przewozić tony pieniędzy, wypłacają sobie nawzajem po funcie lub dwóch.

Jeszcze dalej idzie w 1811 roku Commercial Bank of Scotland. Przewidujący Szkoci dochodzą do wniosku, że jeśli konto w banku jest przypisane do danej osoby, podobnie można zrobić z czekami. Wypuszczają na rynek pierwsze czeki imienne. W kolejnych latach pojawiają się inne innowacje, takie jak książeczki czekowe zawierające do 200 formularzy.

Pod koniec dziewiętnastego wieku przychodzi czas na sformalizowanie obrotu bezgotówkowego. Konto w banku staje się czymś powszechnym, transakcji jest coraz więcej, reguły pozwalające na przewidywalne prowadzenie biznesu są niezbędne. I znowu pierwsi są Brytyjczycy. W 1882 roku zostaje wydana odpowiednia ustawa. Dopiero w 1931 roku czeki otrzymują regulacje na poziomie międzynarodowym.

W neutralnej Szwajcarii, w Genewie, zostaje podpisana specjalna konwencja, która reguluje kwestie związane z obrotem bezgotówkowym. Nie przystępują do niego ani USA ani kraje Wspólnoty Brytyjskiej. Europejczycy jednak mogą się cieszyć, że ich konto w banku pozwala na prowadzenie operacji w środowisku międzynarodowym.

Reszta jest automatyką. Czeki powoli odchodzą do lamusa. Nie można jednak zapominać, że to dzięki nim pojawił się obrót bezgotówkowy, a konto w banku stało się naprawdę użyteczne.